ΕΞΩΚΛΗΣΙΑ ΑΥΓΕΝΙΚΗΣ

• Σταυ­ρο­μέ­νο.

εξω­κλή­σι — επι­λέξ­τε

Μικρή μονή στην περι­φέ­ρεια του χωριού Αυγε­νι­κή Μαλε­βι­ζί­ου, κοντά στον οικι­σμό Βλα­χια­νά.
Ελά­χι­στα πράγ­μα­τα θυμί­ζουν σήμε­ρα το παλιό μονα­στή­ρι που χρο­νο­λο­γεί­ται από την επο­χή της Ενε­το­κρα­τί­ας, όπως δεί­χνουν τα σωζό­με­να ερεί­πια νοτί­ως του ναού. Δια­τη­ρεί­ται μόνον ο νότιος τοί­χος ενός μεγά­λου κτη­ρί­ου με ένα κυκλι­κό παρά­θυ­ρο. Για την οικο­δό­μη­ση του έχουν χρη­σι­μο­ποι­η­θεί πωρό­λι­θοι που προ­φα­νώς έχουν μετα­φερ­θεί από άλλη περιο­χή. Ο ναός είναι μονό­κλι­τη βασι­λι­κή αφιε­ρω­μέ­νη στην Ύψω­ση του Τιμί­ου Σταυ­ρού και γιορ­τά­ζει στις 14 Σεπτεμ­βρί­ου.
Όπως μαρ­τυ­ρούν οι κάτοι­κοι της περιο­χής, πριν από μερι­κές δεκα­ε­τί­ες υπήρ­χαν και άλλα κτί­σμα­τα, που κατε­δα­φί­στη­καν από τη μπουλ­ντό­ζα κατά τη διά­νοι­ξη του δρό­μου και τη “δια­μόρ­φω­ση” του χώρου. Πιο συγκε­κρι­μέ­να, υπήρ­χε ληνός (πατη­τή­ρι), ένα κτή­ριο που θύμι­ζε ελαιο­τρι­βείο, και αρκε­τά τμή­μα­τα από τη θεμε­λί­ω­ση κελιών.
Η παλαιό­τε­ρη ιστο­ρία του μονυ­δρί­ου είναι άγνω­στη. Ίσως διε­τέ­λε­σε εξάρ­τη­μα άλλης μεγα­λύ­τε­ρης μονής.
Η τοπι­κή παρά­δο­ση ανα­φέ­ρει ότι παλαιό­τε­ρα σχε­τι­ζό­ταν με τη Μονή Βρο­ντη­σί­ου, πλη­ρο­φο­ρία όμως που δεν επι­βε­βαιώ­νε­ται από τα υπάρ­χο­ντα στοι­χεία, ούτε και από το κτη­μα­το­λό­γιο του Βρο­ντη­σί­ου που γρά­φτη­κε το 1918–19.
Ο ναός του Σταυ­ρω­μέ­νου βρι­σκό­ταν σε κακή κατά­στα­ση έναν αιώ­να μετά την τουρ­κι­κή κατά­κτη­ση. Στην άδεια που παρα­χώ­ρη­σαν οι τουρ­κι­κές αρχές για την επι­σκευή εκκλη­σιών στην επαρ­χία Μαλε­βι­ζί­ου, ανα­φέ­ρε­ται και η Εκκλη­σία Εσταυ­ρω­μέ­νος, χωρίς να προσ­διο­ρί­ζε­ται πού ακρι­βώς βρί­σκε­ται αυτή η εκκλη­σία. Πιστεύ­ου­με πως πρό­κει­ται για το Μονύ­δριο του Σταυ­ρω­με­νου, αφού ανα­φέ­ρε­ται μαζί με το ναό του Αγί­ου Γεωρ­γί­ου της Αυγε­νι­κής.
Η άδεια προ­έ­βλε­πε:
«Νά επι­διορ­θω­θούν ή θύρα και τά δύο παρά­θυ­ρα της
Εκκλη­σί­ας Εσταυ­ρω­μέ­νος μήκους 14, πλά­τους 7 και ύψους 8
πήχε­ων. Να ανα­και­νι­σθούν τα θυρό­φυλ­λα καί παρα­θυ­ρό­φυλ­λα
και τά είκο­σι στα­σί­δια της. Να επι­διορ­θώ­θη τό ξύλι­νον τέμπλον
της και ή στέ­γη της, Νά επι­χρι­σθούν μέ άσβε­στον οι εξω­τε­ρι­κοί
τοί­χοι της. Άπαι­τη­θη­σο­με­να υλι­κά: Κερα­μί­δια 1000.
Κερα­μο­κο­νία όκαδ. 50. “Ασβε­στος φορτ. 30. “Αμμος φορτ. 15.
Σανί­δες βενε­τι­κά 50. Καδρό­νια 50. Καρ­φιά διά­φο­ρα 1500.
Εργα­τι­κά κτι­στών ημε­ρο­μί­σθια 150. Εργα­τών 15. Ξυλουρ­γών 20».
(Ν. Σταυ­ρι­νί­δη, Μετα­φρά­σεις Δ’ σελ. 292).
Από τα έγγρα­φα της Δημο­γε­ρο­ντί­ας Ηρα­κλεί­ου προ­κύ­πτει ότι γύρω στα 1870 το μονα­στή­ρι ήταν εγκα­τα­λε­λειμ­μέ­νο και τα κτή­μα­τα του ενοι­κιά­ζο­νταν σε ιδιώ­τες. Από την προ­κή­ρυ­ξη δημο­πρα­σί­ας για την ενοι­κί­α­ση των κτη­μά­των (18 Σεπτεμ­βρί­ου 1869) πλη­ρο­φο­ρού­μα­στε ότι διέ­θε­τε αγρούς εκτά­σε­ως 94 μου­ζου­ρί­ων που περιεί­χαν 93 ελαιό­δε­ντρα. Το Σεπτέμ­βριο του 1869 τα κτή­μα­τα αυτά νοι­κιά­στη­καν ένα­ντι 5.500 γρο­σιών στον Δημή­τριο Πατε­δά­κη κάτοι­κο Αυγε­νι­κής.
Το 1872 έλα­βε χώρα διέ­νε­ξη ανά­με­σα στους ενοι­κια­στές του μονυ­δρί­ου και κατοί­κους του οικι­σμού Βλα­χια­νά με αφορ­μή έναν αγρο­τι­κό δρό­μο που περ­νού­σε μέσα από τα κτή­μα­τα του Σταυ­ρω­μέ­νου.
Εκεί­να τα χρό­νια φαί­νε­ται πως γρά­φτη­κε ο επί­λο­γος για το παλιό μονα­στή­ρι της Αυγε­νι­κής. Τα κτή­ρια υπήρ­χαν ακό­μη και, πολύ πιθα­νόν, δια­τη­ρεί­το σε καλή κατά­στα­ση το μεγά­λο, που σήμε­ρα υπάρ­χει μόνον ο νότιος τοί­χος του με το κυκλι­κό παρά­θυ­ρο

---