εικα­στι­κα

Ο Μύθος της Νηρη­ί­δας Αγαύ­ης, της κάτω Βρύ­σης
Πολύ παλιά, όταν ακό­μη οι θεοί και τα πλά­σμα­τα του νερού και του δάσους μιλού­σαν με τους ανθρώ­πους, ζού­σε στην πηγή της «Κάτω Βρύ­σης» μια από τις πενή­ντα τόσες Νηρη­ί­δες , η Αγαύη. Το όνο­μά της σήμαι­νε « ευγε­νι­κή», για­τί η καρ­διά της ήταν γεμά­τη καλο­σύ­νη και συμπό­νια. Είχε το χάρι­σμα να ακού­ει τον πόνο των ανθρώ­πων και να θερα­πεύ­ει ό,τι είχε πλη­γω­θεί: σώμα­τα, ψυχές, ακό­μη και τη γη, όταν ξεραι­νό­ταν.
Η Αγαύη είχε όμως κι ένα άλλο δώρο: πίστευε στη δεύ­τε­ρη ευκαι­ρία. Έπαιρ­νε τα ξεχα­σμέ­να, τα παρα­τη­μέ­να, τα σπα­σμέ­να και τα ξανά­πλα­θε με αγά­πη. Έτσι, όταν ένα γέρι­κο δέντρο ξερά­θη­κε από τον ήλιο και τον χρό­νο, εκεί­νη δεν το άφη­σε να πεθά­νει. Το μετα­μόρ­φω­σε. Χάρα­ξε μέσα στον κορ­μό του τη μορ­φή της, με φτε­ρά νεράι­δας, και το έκα­νε τόπο φωτός και έμπνευ­σης. Από τότε, όσοι το πλη­σιά­ζουν νιώ­θουν ελπί­δα και δύνα­μη. Το γλυ­πτό της στέ­κει εδώ — ένα δέντρο που πέθα­νε, αλλά δεν χάθη­κε· ξανα­γεν­νή­θη­κε ως φύλα­κας.
Όταν ο στρα­τη­γός Νικη­φό­ρος Φωκάς, ήρθε στην Κρή­τη με το βυζα­ντι­νό του στρά­τευ­μα, έφε­ρε μαζί του όχι μόνο στρα­τιώ­τες, αλλά και Ευγε­νείς ανθρώ­πους – τεχνί­τες, ιερείς, γεωρ­γούς, θερα­πευ­τές. Κάποιοι απ’ αυτούς κου­ρα­σμέ­νοι από πολέ­μους, ζήτη­σαν έναν τόπο να ξαναρ­χί­σουν μια ήρε­μη ζωή. Βρή­καν κατα­φύ­γιο κοντά στην πηγή και ίδρυ­σαν έναν μικρό οικι­σμό. Εδώ είδαν την μορ­φή της Νηρη­ί­δας Αγαύ­ης , τη θεώ­ρη­σαν καλό οιω­νό. Μετέ­φρα­σαν το όνο­μα της δίδο­ντας το στον οικι­σμό τους , στο χωριό μας. Ευγε­νι­κή. Έτσι όπως ονο­μα­ζό­ταν και γρα­φό­ταν το χωριό μας μέχρι την απο­γρα­φή του 1834.
Λέγε­ται πως από τότε, σε κάθε δύσκο­λη επο­χή – πολέ­μους, λιμούς, κατα­στρο­φές – η νεράι­δα της Κάτω Βρύ­σης προ­στά­τευε το χωριό. Άλλο­τε εμφα­νι­ζό­ταν σε όνει­ρα για να προει­δο­ποι­ή­σει. Άλλο­τε, τα νερά της βρύ­σης φού­σκω­ναν ανε­ξή­γη­τα και καθά­ρι­ζαν το χωριό από κάθε κακό.
Κι ακό­μη λέγε­ται πως όποιος πλη­σιά­σει με καθα­ρή καρ­διά το γλυ­πτό της στο ξερό δέντρο, κι αγγί­ξει τον κορ­μό με πίστη, θα πάρει μια δεύ­τε­ρη ευκαι­ρία – για τον εαυ­τό του, για τους άλλους ή για κάτι που πίστευε χαμέ­νο.
Η Αγαύη δεν είναι πια μια Νηρη­ί­δα του μύθου μόνο· είναι η ψυχή της Αυγε­νι­κής, η μνή­μη της ευγέ­νειας, της ελπί­δας και της ανα­γέν­νη­σης.